Montaj Tesisinde Basınçlı Hava Etüdü: Kompresör SET Ölçümü
Montaj hatlarında vidalama istasyonları bulunan bir üretim tesisinin basınçlı hava sistemini tek günlük saha çalışmasıyla ölçtük. Referans ölçümde 75 kW'lık kompresörün özgül enerji tüketimi (SET) 0,1325 kWh/Nm³ çıktı: 0,13 sınırının üzerinde, Kötü bandında. Bu sayfada neyi ölçtüğümüzü, neyi ölçemediğimizi ve önerilen önlemin neden rakamsız bırakıldığını anlatıyoruz.

Özet: dört sayı
Tüm sayılar ölçüm günündeki saha kayıtlarından ve bunlara dayanan hesap tablosundan alınmıştır. Yıllık değere çevrilmiş tahmin içermez.
Tesis ve sistem
Tesiste basınçlı hava tek bir kompresör dairesinde, biri sabit devirli diğeri değişken devirli iki vidalı kompresörle üretiliyor. Kompresörlerden çıkan hava önce hava tankına, sonra soğutmalı kurutucuya giriyor ve ana hat üzerinden üretim makinelerine ve vidalama istasyonlarına dağıtılıyor. Kompresör dairesinde kurutucudan ayrı bir hat filtresi bulunmuyor; filtreler kurutucunun içinde. Envanter, ekipman etiketlerinden ve kumanda ekranlarından okundu; marka ve model bilgisi bu sayfada yer almıyor.
| Tesis | Montaj hatlarında insan ve robot vidalama istasyonları bulunan bir üretim tesisi |
| Kompresör dairesi | 1 daire, 2 vidalı kompresör, toplam etiket gücü 130 kW |
| K-1 | 75 kW, sabit devirli, yük/boşta kontrollü; etiket kapasitesi 12,4 m³/dk; 7,5 bar; imal 2020 |
| K-2 | 55 kW, değişken devirli (VSD); etiket kapasitesi 9,9 m³/dk; 7,5 bar; imal 2015 |
| Hava kurutucusu | Soğutmalı, 1,85 kW; üretici verisine göre anma kapasitesi 13,8 m³/dk; giriş ve çıkış filtreleri kurutucuya entegre |
| Hava tankı | 2.000 L dikey tank; çalışma 8 / test 16 kg/cm²; imal 2007; şamandıralı otomatik kondens tahliyesi |
| Dağıtım | DN 65 ana hat; hava akışı kompresörler → hava tankı → kurutucu → ana hat → üretim makineleri |
| Hesapta kullanılan elektrik birim maliyeti | 4 TL/kWh (ölçüm günü itibarıyla) |
Ölçüm nasıl yapıldı?
Saha ölçümleri 19 Ekim 2026'da, üretim sürerken alındı. Amaç, kompresörlerin çektiği elektrik ile ürettikleri havayı aynı anda okuyup her kompresör için birim hava başına harcanan enerjiyi bulmaktı. Bunun için dört ayrı ölçüm bir arada kullanıldı:
- Kompresör gücü: Chauvin Arnoux C.A 8331 enerji analizörü kompresörlerin besleme panolarına bağlandı; aktif güç ve güç faktörü 1 saniyelik aralıkla kaydedildi. Sabit devirli K-1'in kaydı 1,99 saat (7.153 örnek), değişken devirli K-2'nin kaydı 0,70 saat (2.534 örnek) sürdü.
- Ana hat debisi: Kurutucu sonrasındaki ana hatta daldırma tip, fark basınçlı bir debimetre takıldı; debi, hat basıncı ve hava sıcaklığı anlık okundu. Debimetrenin toplam sayacı ölçüm başında 4.503,74 Nm³, sonunda 6.221,01 Nm³ okundu: 179,4 dakikada 1.717,27 Nm³ hava geçti, ortalama debi 9,57 Nm³/dk.
- Eşleşik okumalar: Sekiz anlık okumanın yedisinde kompresör gücü ile ana hat debisi aynı anda okundu. SET ve spesifik güç bu eşleşik okumalardan hesaplandı.
- Kumanda ekranları ve kullanım noktası: İki kompresörün basınç ayarları ve K-1'in çalışma sayaçları kumanda ekranlarından okundu. İnsan ve robot vidalama istasyonlarının hava hattına filtreli dijital debimetre seri bağlandı, ekran video olarak kaydedildi ve aynı sürede yapılan ürün adedi videodan sayıldı.
Sonuçlar şu değerlendirme bandıyla yorumlandı: SET 0,11 kWh/Nm³'e kadar Çok İyi, 0,13 kWh/Nm³'e kadar İyi, bunun üzeri Kötü. Ölçümün tek günlük olduğunu baştan söyleyelim: kısa ölçüm, ölçüm günündeki çalışma koşullarını gösterir. Vardiya ve yük değişimlerini kapsayan bir değerlendirme için en az 24 saat, üretim düzenine göre bir haftaya kadar süren kayıt gerekir; bu çalışmanın dışında kalan ayrı bir ölçümdür.
Bulgular
Referans ölçümde SET Kötü bandında
0,1325 kWh/Nm³Referans ölçümde K-1 76,00 kW aktif güç çekerken ana hat debisi 9,56 Nm³/dk, kurutucu sonrası hat basıncı 6,83 bar idi. Bu, 7,95 kW/(Nm³/dk) spesifik güç ve 0,1325 kWh/Nm³ SET demek. Aynı gün K-1 çalışırken yapılan diğer dört eşleşik okumada SET 0,122–0,124 kWh/Nm³ bulundu; değerler 0,13 sınırının iki yanında. Değişken devirli K-2 kısmi yükte 30,43 kW çekip 4,32 Nm³/dk debi verdi: 7,04 kW/(Nm³/dk), SET 0,1174 kWh/Nm³ (İyi). K-2 ölçüm süresince tam yükte kararlı çalışmadığı için tam yükteki spesifik gücü ölçülemedi. Referans ölçümde basınçlı havanın birim maliyeti 0,530 TL/Nm³, K-1'in o anki enerji maliyeti saatte 304 TL ve karşılık gelen emisyon saatte 35,34 kg CO₂ oldu.
Sabit devirli kompresör kaydın neredeyse tamamında yükteydi
%97,39Enerji analizörü kaydına göre K-1'in aktif gücü kayıt süresinin %97,39'unda 60 kW'ın üzerinde kaldı ve bu sürede ortalama 73,25 kW oldu; kayıt boyunca çekilen 144,27 kWh'in %98,24'ü bu sürede tüketildi. Güç 60 kW'ın altına yalnız 4–8 saniye süren 31 kısa düşüşte indi ve hiçbirinde sabit bir düzeye ulaşmadı. Bu yüzden K-1'in boşta çalışma gücü ölçülemedi; boşta geçen sürede harcanan enerji de hesaplanmadı. Kumanda ekranındaki sayaçlar ise farklı bir tablo çiziyor: 9.290 saatlik çalışma süresinin 3.615 saati yükte geçmiş. Tesiste üretim vardiyalara göre değiştiği için hava ihtiyacının düştüğü dönemlerde yük/boşta çalışan kompresör boşta kalıyor; 1,99 saatlik kayıtta böyle bir dönem görülmedi.
Kompresör çıkışı ile ana hat arasında 0,67 bar
0,67 barReferans ölçümde K-1 çıkışında 7,5 bar olan basınç, hava tankı ve kurutucudan geçtikten sonra ana hatta 6,83 bar'a indi. Ayrı bir hat filtresi olmasa da 0,67 bar'lık fark; tank, kurutucunun ısı değiştiricisi, kurutucuya entegre giriş ve çıkış filtreleri ve bağlantı elemanlarındaki kayıpların toplamıdır. Kompresörler bu kaybı karşılayacak kadar yüksek basınçta çalıştığı için aynı hava daha fazla elektrikle üretilir. Basınç ayarları da iki makinede ayrı ayrı tanımlı: K-1 7,0 bar'da yüke alınıp 7,6 bar'da boşa alınıyor; K-2'de alt sınır 6,0, set 6,6, üst sınır 6,9 bar.
Kurutucu, iki kompresörün birlikte üretebileceğinden küçük
%162Kurutucunun üretici verisindeki anma kapasitesi 13,8 m³/dk. Referans ölçümde içinden geçen hava bu kapasitenin %74'ü düzeyindeydi. Ancak iki kompresörün toplam etiket kapasitesi 22,3 m³/dk, yani kurutucu kapasitesinin %162'si. İki kompresör birlikte tam yükte çalıştığında kurutucudan geçen hava anma kapasitesini aşar; kurutucu ve filtrelerdeki basınç kaybı da debiyle birlikte büyür.
Ürün başına hava: robotta 15,0 L, insanlı istasyonda 26,7 L
%56Debimetre sayacına göre insanlı vidalama istasyonunda 3 ürün yapılırken 80 L, robot istasyonunda 4 ürün yapılırken 60 L hava (standart koşul) çekildi. Ürün başına hava robotta insanlı istasyondakinin %56'sı kadar. Referans SET ile 1.000 ürün için insanlı istasyonda 3,29 kWh (13,17 TL), robot istasyonunda 1,85 kWh (7,41 TL) elektrik harcanıyor. Farkın bir nedeni görünür: insanlı istasyonda vidaların yerine oturması için sürekli hava üflendiğinden, vidalama yapılmazken de 64–70 L/dk hava çekiliyor; robotta ürünler arasında debi sıfır.
Önerilen önlem ve etkisi
Raporda tek bir önlem önerildi ve rakamsız bırakıldı. Tabloyu olduğu gibi veriyoruz:
| Önlem | Yıllık tasarruf | Yatırım | Geri ödeme |
|---|---|---|---|
| Kompresörlerin yük durumuna göre merkezi kontrolle işletilmesi: iki kompresör tek bir basınç bandında, hava ihtiyacına göre devreye alınıp çıkarılır; değişen ihtiyaç değişken devirli K-2 ile karşılanır, sabit devirli K-1 yalnız tam yükte çalışacağı dönemlerde devrede tutulur, gerek duyulmayan kompresör boşta bekletilmeden durdurulur. | Sayısallaştırılmadı: boşta güç ölçülemedi | Raporda tutar verilmedi | Hesaplanmadı |
| Ortak basınç bandının yeniden ayarlanması (aynı önlemin parçası): bant, üretim makinelerinin ihtiyaç duyduğu en düşük basınç ile kompresör çıkışı–kurutucu sonrası arasındaki 0,67 bar farkı karşılayacak düzeyde seçilir; K-1'in bugünkü 7,0–7,6 bar bandı buna göre yeniden ayarlanır. | Sayısallaştırılmadı | Raporda tutar verilmedi | Hesaplanmadı |
| Uzun dönem ölçüm (en az 24 saat, üretim düzenine göre bir haftaya kadar): önlem değil, önlemin kazancını sayısallaştırmak için gereken ölçüm. | — | Ayrı ücretli hizmet | — |
Neden rakam yok? Merkezi kontrolün kazancı, kompresörün boşta geçirdiği süreden ve boşta çektiği güçten gelir. Ölçüm gününde ikisini de ölçemedik. Bir katalog değeri ya da genel bir yüzde ile tasarruf hesaplamak mümkündü; ama o rakam bu tesise ait olmazdı. Raporda yazan her sayının sahada okunmuş bir değere dayanmasını tercih ettik.
Bu vakadan ne öğrendik?
- Tek bir anlık ölçüm hüküm için yetmez. Aynı kompresörün aynı gün içindeki SET değerleri 0,122 ile 0,1325 kWh/Nm³ arasında değişti ve 0,13 sınırının iki yanına düştü. Bant kararı için ölçümün hangi yük ve basınçta alındığı birlikte okunmalı; vardiya değişimlerini görmek için uzun kayıt gerekir.
- Ölçülemeyen değer, ölçülemedi diye yazılmalı. Kompresör kayıt boyunca neredeyse hiç boşa düşmediği için boşta gücü ölçülemedi. Önerinin tasarruf satırını boş bırakmak, tahmini bir rakam yazmaktan daha az etkileyici ama daha doğru.
- Kullanım noktası ölçümü, kompresör dairesinin göremediğini gösterir. Ürün başına hava tüketimi insanlı istasyonda robotunkinin yaklaşık iki katı çıktı ve bunun bir kısmı vidalama yapılmazken sürekli üflenen havadan geliyor. Basınçlı havanın birim maliyeti bilindiğinde bu fark doğrudan TL'ye çevrilebiliyor.
Kendi sisteminizde nereden başlamalı?
Bu çalışmada dağıtım hattında kaçak taraması yapılmadı; kaçakların hava tüketimindeki payı bu nedenle bilinmiyor. Kendi tesisinizde benzer bir değerlendirme için üç yol var: dağıtım hattındaki kaçakları tek tek bulmak için ultrasonik kaçak taraması teklifi isteyebilir, kompresör, kurutucu ve hattı bütün olarak ele alan basınçlı hava sistem etüdünün kapsamına bakabilir ya da kaçakların yaklaşık maliyetini basınçlı hava kaçak hesaplayıcısıyla kabaca görebilirsiniz. Ölçüm planını birlikte konuşmak için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
A Class Enerji'nin etüdü isteğe bağlı, tasarruf odaklı bir çalışmadır; Bakanlığa sunulan zorunlu etüdün yerine geçmez. Bu vakadaki çalışma da tesisin yalnız basınçlı hava sistemini kapsayan bir ölçüm ve değerlendirmedir.
Diğer vakalar
Sık Sorulan Sorular
Kompresör dairenizde ne çıkar?
Bu vakadaki sayıların hepsi sahada okundu. Kendi sisteminizde ilk adım çoğu zaman dağıtım hattındaki kaçakları görmektir: bir saha gününde etiketli kaçak listesi ve yıllık kayıp hesabı.