Ana içeriğe geç
Vaka Analizi

Montaj Tesisinde Basınçlı Hava Etüdü: Kompresör SET Ölçümü

Yayın: · Ölçüm tarihi: 19 Ekim 2026

Montaj hatlarında vidalama istasyonları bulunan bir üretim tesisinin basınçlı hava sistemini tek günlük saha çalışmasıyla ölçtük. Referans ölçümde 75 kW'lık kompresörün özgül enerji tüketimi (SET) 0,1325 kWh/Nm³ çıktı: 0,13 sınırının üzerinde, Kötü bandında. Bu sayfada neyi ölçtüğümüzü, neyi ölçemediğimizi ve önerilen önlemin neden rakamsız bırakıldığını anlatıyoruz.

Kompresör dairesinde yan yana iki vidalı hava kompresörü, arkada dikey hava tankı

Özet: dört sayı

0,1325 kWh/Nm³
SET, referans ölçüm (Kötü bandı)
7,95 kW/(Nm³/dk)
Sabit devirli kompresörün tam yükte spesifik gücü
0,67 bar
Kompresör çıkışı ile kurutucu sonrası basınç farkı
0,530 TL/Nm³
Basınçlı hava birim maliyeti (referans ölçüm)

Tüm sayılar ölçüm günündeki saha kayıtlarından ve bunlara dayanan hesap tablosundan alınmıştır. Yıllık değere çevrilmiş tahmin içermez.

Tesis ve sistem

Tesiste basınçlı hava tek bir kompresör dairesinde, biri sabit devirli diğeri değişken devirli iki vidalı kompresörle üretiliyor. Kompresörlerden çıkan hava önce hava tankına, sonra soğutmalı kurutucuya giriyor ve ana hat üzerinden üretim makinelerine ve vidalama istasyonlarına dağıtılıyor. Kompresör dairesinde kurutucudan ayrı bir hat filtresi bulunmuyor; filtreler kurutucunun içinde. Envanter, ekipman etiketlerinden ve kumanda ekranlarından okundu; marka ve model bilgisi bu sayfada yer almıyor.

TesisMontaj hatlarında insan ve robot vidalama istasyonları bulunan bir üretim tesisi
Kompresör dairesi1 daire, 2 vidalı kompresör, toplam etiket gücü 130 kW
K-175 kW, sabit devirli, yük/boşta kontrollü; etiket kapasitesi 12,4 m³/dk; 7,5 bar; imal 2020
K-255 kW, değişken devirli (VSD); etiket kapasitesi 9,9 m³/dk; 7,5 bar; imal 2015
Hava kurutucusuSoğutmalı, 1,85 kW; üretici verisine göre anma kapasitesi 13,8 m³/dk; giriş ve çıkış filtreleri kurutucuya entegre
Hava tankı2.000 L dikey tank; çalışma 8 / test 16 kg/cm²; imal 2007; şamandıralı otomatik kondens tahliyesi
DağıtımDN 65 ana hat; hava akışı kompresörler → hava tankı → kurutucu → ana hat → üretim makineleri
Hesapta kullanılan elektrik birim maliyeti4 TL/kWh (ölçüm günü itibarıyla)

Ölçüm nasıl yapıldı?

Saha ölçümleri 19 Ekim 2026'da, üretim sürerken alındı. Amaç, kompresörlerin çektiği elektrik ile ürettikleri havayı aynı anda okuyup her kompresör için birim hava başına harcanan enerjiyi bulmaktı. Bunun için dört ayrı ölçüm bir arada kullanıldı:

  • Kompresör gücü: Chauvin Arnoux C.A 8331 enerji analizörü kompresörlerin besleme panolarına bağlandı; aktif güç ve güç faktörü 1 saniyelik aralıkla kaydedildi. Sabit devirli K-1'in kaydı 1,99 saat (7.153 örnek), değişken devirli K-2'nin kaydı 0,70 saat (2.534 örnek) sürdü.
  • Ana hat debisi: Kurutucu sonrasındaki ana hatta daldırma tip, fark basınçlı bir debimetre takıldı; debi, hat basıncı ve hava sıcaklığı anlık okundu. Debimetrenin toplam sayacı ölçüm başında 4.503,74 Nm³, sonunda 6.221,01 Nm³ okundu: 179,4 dakikada 1.717,27 Nm³ hava geçti, ortalama debi 9,57 Nm³/dk.
  • Eşleşik okumalar: Sekiz anlık okumanın yedisinde kompresör gücü ile ana hat debisi aynı anda okundu. SET ve spesifik güç bu eşleşik okumalardan hesaplandı.
  • Kumanda ekranları ve kullanım noktası: İki kompresörün basınç ayarları ve K-1'in çalışma sayaçları kumanda ekranlarından okundu. İnsan ve robot vidalama istasyonlarının hava hattına filtreli dijital debimetre seri bağlandı, ekran video olarak kaydedildi ve aynı sürede yapılan ürün adedi videodan sayıldı.
Basınçlı hava ana hattındaki boruya üstten takılmış daldırma tip debimetre ve aşağı sarkan sinyal kablosu
Ana hat debisi, boruya takılan daldırma tip debimetreyle ölçüldü.
Referans ölçüm anı: enerji analizörü ekranında 76,00 kW aktif güç, yanında debimetre uygulamasında 9,56 Nm³/dk ana hat debisi ve 6,83 bar basınç
Referans ölçüm: kompresör gücü ve ana hat debisi aynı anda okunuyor.
Değişken devirli kompresörün kumanda ekranı: 6,6 bar hat basıncı, 6,0 / 6,6 / 6,9 bar basınç ayarları ve basınç set değerinde iletisi
Değişken devirli kompresörün basınç ayarları kumanda ekranından okundu.

Sonuçlar şu değerlendirme bandıyla yorumlandı: SET 0,11 kWh/Nm³'e kadar Çok İyi, 0,13 kWh/Nm³'e kadar İyi, bunun üzeri Kötü. Ölçümün tek günlük olduğunu baştan söyleyelim: kısa ölçüm, ölçüm günündeki çalışma koşullarını gösterir. Vardiya ve yük değişimlerini kapsayan bir değerlendirme için en az 24 saat, üretim düzenine göre bir haftaya kadar süren kayıt gerekir; bu çalışmanın dışında kalan ayrı bir ölçümdür.

Bulgular

Referans ölçümde SET Kötü bandında

0,1325 kWh/Nm³

Referans ölçümde K-1 76,00 kW aktif güç çekerken ana hat debisi 9,56 Nm³/dk, kurutucu sonrası hat basıncı 6,83 bar idi. Bu, 7,95 kW/(Nm³/dk) spesifik güç ve 0,1325 kWh/Nm³ SET demek. Aynı gün K-1 çalışırken yapılan diğer dört eşleşik okumada SET 0,122–0,124 kWh/Nm³ bulundu; değerler 0,13 sınırının iki yanında. Değişken devirli K-2 kısmi yükte 30,43 kW çekip 4,32 Nm³/dk debi verdi: 7,04 kW/(Nm³/dk), SET 0,1174 kWh/Nm³ (İyi). K-2 ölçüm süresince tam yükte kararlı çalışmadığı için tam yükteki spesifik gücü ölçülemedi. Referans ölçümde basınçlı havanın birim maliyeti 0,530 TL/Nm³, K-1'in o anki enerji maliyeti saatte 304 TL ve karşılık gelen emisyon saatte 35,34 kg CO₂ oldu.

Sabit devirli kompresör kaydın neredeyse tamamında yükteydi

%97,39

Enerji analizörü kaydına göre K-1'in aktif gücü kayıt süresinin %97,39'unda 60 kW'ın üzerinde kaldı ve bu sürede ortalama 73,25 kW oldu; kayıt boyunca çekilen 144,27 kWh'in %98,24'ü bu sürede tüketildi. Güç 60 kW'ın altına yalnız 4–8 saniye süren 31 kısa düşüşte indi ve hiçbirinde sabit bir düzeye ulaşmadı. Bu yüzden K-1'in boşta çalışma gücü ölçülemedi; boşta geçen sürede harcanan enerji de hesaplanmadı. Kumanda ekranındaki sayaçlar ise farklı bir tablo çiziyor: 9.290 saatlik çalışma süresinin 3.615 saati yükte geçmiş. Tesiste üretim vardiyalara göre değiştiği için hava ihtiyacının düştüğü dönemlerde yük/boşta çalışan kompresör boşta kalıyor; 1,99 saatlik kayıtta böyle bir dönem görülmedi.

Kompresör çıkışı ile ana hat arasında 0,67 bar

0,67 bar

Referans ölçümde K-1 çıkışında 7,5 bar olan basınç, hava tankı ve kurutucudan geçtikten sonra ana hatta 6,83 bar'a indi. Ayrı bir hat filtresi olmasa da 0,67 bar'lık fark; tank, kurutucunun ısı değiştiricisi, kurutucuya entegre giriş ve çıkış filtreleri ve bağlantı elemanlarındaki kayıpların toplamıdır. Kompresörler bu kaybı karşılayacak kadar yüksek basınçta çalıştığı için aynı hava daha fazla elektrikle üretilir. Basınç ayarları da iki makinede ayrı ayrı tanımlı: K-1 7,0 bar'da yüke alınıp 7,6 bar'da boşa alınıyor; K-2'de alt sınır 6,0, set 6,6, üst sınır 6,9 bar.

Kurutucu, iki kompresörün birlikte üretebileceğinden küçük

%162

Kurutucunun üretici verisindeki anma kapasitesi 13,8 m³/dk. Referans ölçümde içinden geçen hava bu kapasitenin %74'ü düzeyindeydi. Ancak iki kompresörün toplam etiket kapasitesi 22,3 m³/dk, yani kurutucu kapasitesinin %162'si. İki kompresör birlikte tam yükte çalıştığında kurutucudan geçen hava anma kapasitesini aşar; kurutucu ve filtrelerdeki basınç kaybı da debiyle birlikte büyür.

Ürün başına hava: robotta 15,0 L, insanlı istasyonda 26,7 L

%56

Debimetre sayacına göre insanlı vidalama istasyonunda 3 ürün yapılırken 80 L, robot istasyonunda 4 ürün yapılırken 60 L hava (standart koşul) çekildi. Ürün başına hava robotta insanlı istasyondakinin %56'sı kadar. Referans SET ile 1.000 ürün için insanlı istasyonda 3,29 kWh (13,17 TL), robot istasyonunda 1,85 kWh (7,41 TL) elektrik harcanıyor. Farkın bir nedeni görünür: insanlı istasyonda vidaların yerine oturması için sürekli hava üflendiğinden, vidalama yapılmazken de 64–70 L/dk hava çekiliyor; robotta ürünler arasında debi sıfır.

Önerilen önlem ve etkisi

Raporda tek bir önlem önerildi ve rakamsız bırakıldı. Tabloyu olduğu gibi veriyoruz:

Önlem Yıllık tasarruf Yatırım Geri ödeme
Kompresörlerin yük durumuna göre merkezi kontrolle işletilmesi: iki kompresör tek bir basınç bandında, hava ihtiyacına göre devreye alınıp çıkarılır; değişen ihtiyaç değişken devirli K-2 ile karşılanır, sabit devirli K-1 yalnız tam yükte çalışacağı dönemlerde devrede tutulur, gerek duyulmayan kompresör boşta bekletilmeden durdurulur.Sayısallaştırılmadı: boşta güç ölçülemediRaporda tutar verilmediHesaplanmadı
Ortak basınç bandının yeniden ayarlanması (aynı önlemin parçası): bant, üretim makinelerinin ihtiyaç duyduğu en düşük basınç ile kompresör çıkışı–kurutucu sonrası arasındaki 0,67 bar farkı karşılayacak düzeyde seçilir; K-1'in bugünkü 7,0–7,6 bar bandı buna göre yeniden ayarlanır.SayısallaştırılmadıRaporda tutar verilmediHesaplanmadı
Uzun dönem ölçüm (en az 24 saat, üretim düzenine göre bir haftaya kadar): önlem değil, önlemin kazancını sayısallaştırmak için gereken ölçüm.—Ayrı ücretli hizmet—

Neden rakam yok? Merkezi kontrolün kazancı, kompresörün boşta geçirdiği süreden ve boşta çektiği güçten gelir. Ölçüm gününde ikisini de ölçemedik. Bir katalog değeri ya da genel bir yüzde ile tasarruf hesaplamak mümkündü; ama o rakam bu tesise ait olmazdı. Raporda yazan her sayının sahada okunmuş bir değere dayanmasını tercih ettik.

Bu vakadan ne öğrendik?

  1. Tek bir anlık ölçüm hüküm için yetmez. Aynı kompresörün aynı gün içindeki SET değerleri 0,122 ile 0,1325 kWh/Nm³ arasında değişti ve 0,13 sınırının iki yanına düştü. Bant kararı için ölçümün hangi yük ve basınçta alındığı birlikte okunmalı; vardiya değişimlerini görmek için uzun kayıt gerekir.
  2. Ölçülemeyen değer, ölçülemedi diye yazılmalı. Kompresör kayıt boyunca neredeyse hiç boşa düşmediği için boşta gücü ölçülemedi. Önerinin tasarruf satırını boş bırakmak, tahmini bir rakam yazmaktan daha az etkileyici ama daha doğru.
  3. Kullanım noktası ölçümü, kompresör dairesinin göremediğini gösterir. Ürün başına hava tüketimi insanlı istasyonda robotunkinin yaklaşık iki katı çıktı ve bunun bir kısmı vidalama yapılmazken sürekli üflenen havadan geliyor. Basınçlı havanın birim maliyeti bilindiğinde bu fark doğrudan TL'ye çevrilebiliyor.

Kendi sisteminizde nereden başlamalı?

Bu çalışmada dağıtım hattında kaçak taraması yapılmadı; kaçakların hava tüketimindeki payı bu nedenle bilinmiyor. Kendi tesisinizde benzer bir değerlendirme için üç yol var: dağıtım hattındaki kaçakları tek tek bulmak için ultrasonik kaçak taraması teklifi isteyebilir, kompresör, kurutucu ve hattı bütün olarak ele alan basınçlı hava sistem etüdünün kapsamına bakabilir ya da kaçakların yaklaşık maliyetini basınçlı hava kaçak hesaplayıcısıyla kabaca görebilirsiniz. Ölçüm planını birlikte konuşmak için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

A Class Enerji'nin etüdü isteğe bağlı, tasarruf odaklı bir çalışmadır; Bakanlığa sunulan zorunlu etüdün yerine geçmez. Bu vakadaki çalışma da tesisin yalnız basınçlı hava sistemini kapsayan bir ölçüm ve değerlendirmedir.

Diğer vakalar

Sık Sorulan Sorular

Ölçüm verileri ve fotoğraflar tesisin izniyle paylaşılıyor; firma adı ise ticari bilgilerin gizliliği için yazılmıyor. Vakayı sektör, sistem ve ölçüm düzeyinde anlatıyoruz. Fotoğraflarda tesisi tanıtacak tabela, logo ya da kişi yok; ekipman üzerindeki marka etiketleri bulanıklaştırıldı.
SET (özgül enerji tüketimi), bir normal metreküp basınçlı hava üretmek için harcanan elektrik enerjisidir. Kompresörün aktif gücü ile ana hat debisi aynı anda okunarak hesaplanır. Bu çalışmada kullanılan değerlendirme bandında 0,11 kWh/Nm³'e kadar Çok İyi, 0,13 kWh/Nm³'e kadar İyi, bunun üzeri Kötü kabul edildi. Referans ölçümdeki 0,1325 kWh/Nm³ bu nedenle Kötü bandındadır.
Önerilen merkezi kontrolün kazancı, kompresörün boşta geçirdiği süreden ve boşta çektiği güçten gelir. Ölçüm günündeki kayıtta sabit devirli kompresörün gücü 60 kW altına yalnız 4–8 saniyelik 31 kısa düşüşte indi ve hiçbirinde sabit bir boşta güç düzeyine ulaşmadı. Boşta güç ölçülemediği için katalog değeri ya da varsayımla tasarruf rakamı üretmedik; bu rakam uzun dönem ölçümle sayısallaştırılabilir.
Ölçümler tek günlük bir saha çalışmasında alındı. Sabit devirli kompresörün güç kaydı 1,99 saat, değişken devirli kompresörünki 0,70 saat sürdü; ana hat debimetresinin toplam sayacı 179,4 dakikalık aralıkla okundu. Enerji analizörü besleme panolarına bağlandı, debi kurutucu sonrasındaki ana hatta ölçüldü ve ölçüm üretim sürerken yapıldı. Farklı vardiya ve yük koşullarını kapsayan değerlendirme için en az 24 saat, üretim düzenine göre bir haftaya kadar süren ayrı bir ölçüm gerekir.
Hayır. Bu çalışmanın kapsamı kompresör gücü, ana hat debisi, basınç ve kullanım noktası tüketimiydi; dağıtım hattında ultrasonik kaçak taraması yapılmadı, bu nedenle kaçakların hava tüketimindeki payı bilinmiyor. Kaçak taraması tek başına alınabilen ayrı bir saha hizmetidir ve kaçakları tek tek etiketleyip yıllık kayıplarını hesaplar.

Kompresör dairenizde ne çıkar?

Bu vakadaki sayıların hepsi sahada okundu. Kendi sisteminizde ilk adım çoğu zaman dağıtım hattındaki kaçakları görmektir: bir saha gününde etiketli kaçak listesi ve yıllık kayıp hesabı.

AraÜcretsiz Teklif